W średniowieczu wykształciła się forma ogrodu zamkniętego zwanego hortus conclusus, ale jest to pojęcie szerokie obejmujące trzy zupełnie odrębne rodzaje ogrodów charakteryzujących się odcięciem murem od świata zewnętrznego.
Najwcześniejszą formą ogrodu zamknietego był ogród kontemplacyjny (hortus contemplationis), którego przykładem jest klasztorny wirydarz. Zwykle kwadratowy dziedziniec otoczony krużgankami, podzielony ściśle geometrycznie, wypełniony kwiatami, ziołami i krzewami, rzadziej ozdobiony drzewami, mieszczący studnię, wodotrysk lub rzeźbę jako centralny akcent kompozycji. Hortus contemplationis jest abstrakcyjnym obrazem raju podzielonego na cztery części odnogami życiodajnej rzeki. Ten schemat podejmie kultura muzułmańska przede wszystkim w indyjskich ogrodach zwanych błędnie perskimi. Najwcześniejszy znany wirydarz został zaprojektowany na planie klasztoru w Sankt Gallen z 820 r.

Hortus catalogi to obraz porządku świata i zbudowany był z geometrycznych kwater mieszczących wszystkie znane rodzaje roślin. Przedstawiał on chrześcijańską wizję świata jako kompletnego, uporządkowanego systemu, z czasem przekształ się w ściśle ziołowy hortus medicus, a następnie służył za wzór pierwszym ogrodom botanicznym. Ogrody tego typu powstawały przede wszystkim w grodach średniowiecznych i były wyrazem mentalności ówczesnego mieszczaństwa.

Zamkowy ogród zabawowy (hortus ludi) przeznaczony był do całkowicie świeckich uciech; komponowany bez geometrycznego rygoru składał się z otoczonej drzewami i krzewami łąki kwietnej, której centrum często zajmowała fontanna lub rzeźba. Ten typ ogrodu znamy przede wszystkim z ilustracji do różnych wydań Roman de la Rose. Róża była symbolem doskonałego piękna i miłości, dlatego ten typ ogrodu kojarzony jest z pojęciem ogrodu różanego. Do dnia dzisiejszego ogród różany stanowi odrębną, wyraźnie oddzieloną część większych ogrodów, oddzieloną „ścianą” wykonaną z trejaży i innych konstrukcji wspirających.
Hortus ludi był ogrodem zamkniętym, ale w późnym średniowieczu zaczęły powstawać ogrody położone poza murami miasta, o większej powierzchni i bogatszym programie, będące atrakcją nie tylko dla miejscowych, ale również dla podróżujących po Europie kupców.

Formuła średniowiecznego hortus conclusus - otoczonego murem skrawka szczęśliwego świata - była tak silnie związana z filozoficznymi i obyczajowymi podstawami kultury średniowiecznej, że utrwaliła się w powszechnych wyobrażeniach i przez wieki przetrwała aż do naszych czasów.
Właśnie ogród zamknięty stał się ikonograficzną "scenografią" przedstawień sceny Zwiastowania, a nawet renesansowych wyobrażeń mitologicznej krainy Złotego Wieku, potem przekształcił się w giardino segreto - kameralny fragment wydzielony z reprezantacyjnego ogrodu włoskiego i braokowego ogrodu francuskiego, a odwołują się do niego również XIX i XX-wieczne koncepcje ogrodów Arts & Crafts czy geometrycznych ogrodów modernistycznych.

Właściwie każdy ogród dający azyl od uciążliwej maniery sztucznej obyczajowości oficjalnego życia musi odwoływać się właśnie do średniowiecznej koncepcji hortus conclusus.

Ogród perski jest ziemską, doczesną realizacją raju na ziemi. Słowo paradis (raj) wywodzi się od staroperskiego określenia przestrzeni otoczonej murem. Ogród służył ziemskim rozkoszom, miał tworzyć warunki do indywidualnego wypoczynku lub spędzania czasu w miłym towarzystwie na zabawie i rozmowach. Jego wyposażenie miało chronić przed słońcem i upałem ale jednocześnie symbolizować wyższy porządek świata. Obrazem tego porządku są cztery kwatery ogrodowe symbolizujące cztery strony świata, podzielone czterema kanałami symbolizującymi cztery rzeki raju płynące wodą, mlekiem, miodem i winem. Rzeki te łaczą się w centralym punkcie ogrodu tworząc symboliczny basen lub fontannę.

Funkcja użytkowa i warstwa symboliczna ogrodu perskiego realizowane były w kilku podstawowych typach ogrodu.
Publiczny ogród hayat to prosty, wysypany żwirem ogród o ubogiej roślinności, z prostymi szpalerami drzew i położonym w centrum basenem. Schemat ogrodu jest podporządkowany regule estetycznej a funkcja użytkowa schodzi na dalszy plan.
Publiczny ogród meidan ma bogatą roślinność z rzadka urozmaicaną pawilonami, a drzewa, krzaki i kwietmiki otoczone są trawnikami. Wszystkie żwirowe ścieżki prowadzą ku basenowi lub fontannie.
Park odpowiada europejskiemu ogrodowi publicznemu o funkcji wyłącznie wypoczynkowej, w której bogata roślinność tylko wyjątkowo uzupełniana jest elementami architektonicznymi.
Bagh to prywatny ogród wypoczynkowy przylegający do domu mieszkalnego, zbudowany z drzew, trawników, rabat kwiatowych, czasami urozmaiconych strumieniem lub basenem z wodą.
Układem klasycznym, kojarzącym się automatycznie z pojęciem ogrodu perskiego jest charbagh - prywatny ogród reprezantacyjny, w którym cztery kwatery oddzielone są alejami lub kanałami wodnymi otoczonymi roślinnością. Ten schemat realizowany bywa w różny sposób w zależności od warunków miejscowych.

Charbagh o pełnym programie obejmuje cztery kwatery trawników z drzewami i kwietnikami, oddzielone i otoczone kanałem wodnym z centralnie położoną fontanną i mostkami łączącymi części ogrodu.

Wersja skromniejsza obejmuje również cztery kwatery zieleni oddzielone szerokimi, żwirowanymi alejami, jeden kanał wodny oraz fontannę z przylegającymi, małymi basenikami symbolizującymi pozostałe kanały.

Przykład trzeci pochodzący z ogrodu klasztornego w Isfahanie składa się z kanału, fontanny i skromniejszych, ale koniecznie czterech kwater zieleni.

Schemat czwarty obejmuje fontannę położoną na przecięciu alei oddzielających cztery kwatery trawników otaczających regularne kwietniki.

Najsłynniejszym ogrodem zaprojektowanym według schematu charbagh jest Taj Mahal, mauzoleum żony cesarza Shah Jahana wybudowane w pierwszej połowie XVII w. w indyjskim mieście Angra. Na fotografii satelitarnej doskonale widać klasyczny układ ogrodu między bramą główną z budynkiem mauzoleum.

Błędny nawyk nazywania symetrycznych ogrodów arabskich "ogrodami perskimi" jest tak silny, że ulegają mu nawet sami Arabowie. Fotografia obok przedstawia maleński ogród urządzony w wybudowanym na początku XX wieku koło Tunisu pałacu Ennejma Ezzahra (Gwiazda Wenus), w którym mieści się obecnie Centrum Muzyki Arabskiej i Śródziemnomorskiej. Mimo, iż jest to klasyczny, miniaturowy charbagh, w informacji o nim używane jest określenie "ogród perski".

< Ennejma Ezzahra Palace, Tunis