Wczesnorenesanowy ogród miał się stać, zgodnie z przekazami autorów starożytnych tekstów (Owidiusz, Pliniusz Młodszy, Marek Terencjusz Warron) miejscem, w którym życie nabiera szczególnego uroku. Miał tworzyć oprawę dla spokojnego wypoczynku, kontemplacji, umiarkowanych gier i zabaw, rozmów i spotkań w kameralnych "giardino segreto". Jednak formę włoskiego ogrodu wczesnorenesansowego określiły przede wszystkim trzy czynniki:
- wszechobecność tradycji antyku, w którym nawet wielkie budowle cesarskiego Rzymu miały charakter zamknięty i "dośrodkowy"
- pofałdowany włoski pejzaż, w którym nie ma północnoeuropejskich rozległych, płaskich terenów,
- struktura władzy - Włosi niemal do XX wieku nie mieli własnego państwa, a rywalizacja miast-państw wykluczała myśl o absulutyzmie.
Splot tych czynników w połączeniu z ponownym odkryciem sztuki klasycznej i fascynacją osiągnięciami nauki (geometria) spowodował, że ogrody urządzane na niewielkich, z trudem wydartych naturze tarasach i zagospodarowanych zboczach wzniesień były "wypieszczonymi" oazami ładu otoczonymi wprawdzie pięknym, ale niespokojnym i wbrew pozorom wcale nie tak przyjaznym krajobrazem naturalnym. Taką właśnie perełką jest ogród urządzony na niewielkim, wysokim tarasie Palazzo Picolomini.

Jednak w pierwszej połowie XVI w., szczególnie pod wpływem florenckich Medyceuszy, ogród stawał się stopniowo wyrazem potęgi i prestiżu, miał olśniewać zaproszonych gości i zaspokajać ambicje patrycjuszowskiego ego. Architekci i ogrodnicy koncentrowali się coraz bardziej na tworzeniu image właściciela niż na projektowaniu samego ogrodu, a w połowie wieku ogrody stały się już dużymi założeniami lokalizowanymi na szycie lub stoku wzgórza, na którym stała willa, poniżej której znajdowało się kilka symetrycznych tarasów, ułożonych wzdłuż centralnej osi. Pałac dominował nad okolicą, a z tarasu rozpościerał się widok na odległy prajobraz. Postęp techniki umożliwił wyposażanie ogrodów w systemy fontann, kaskad i wodospadów podkreślających malowniczość założenia. Jednym z najsłynniejszych ogrodów tego okresu są ogrody Boboli na tyłach Palazzo Pitti we Florencji.

Widok z pałacu na eksedrę

Ogrody Boboli - Amfiteatr

Grota projektu Vasariego z rzeźbami Bernardo Buontalentiego

Isoletto z postacią Andromedy - ogrody Boboli

Adam i Ewa z groty Buontalenti

Ogrody Boboli, Florencja, 1550

Pierwowzór skomplikowanych założeń piętrzących połączone przeciwbieżnymi schodami tarasy stworzył Donato Bramante projektując w 1504 r. Cortile del Belvedere - plac między starym Pałacem Watykańskim a Villa Belvedere wzorowany na starożytnej świątyni Fortuna Primigenia we włoskim miasteczku Palestrina. W wyniku budowy Biblioteki Watykańskiej założenie to zlikwidowano, ale stało się ono wzorem dla wielu założeń ogrodowych, z Villa d'Este na czele.

Projekt ogrodów przy Villa d'Este w Tivoli

Przykładem wspaniałego ogrodu późnorenesansowego jest ogród przy Villa d'Este w Tivoli realizowany w latach 1550-1572

Formalny ogród renesansowy poprzedzający dwa symetryczne pałace i osiowy system schodzących ze zbocza wzgórza fontann i wodospadów.

< Urządzenia wodne ogrodu Villa Lante w Bagnaia.

Francuski ogród renesansowy wzorowany był na ogrodzie włoskim, a pierwszy podręcznik ogrodnictwa przetłumaczony został na francuski już w 1373 r. Jednak przełomem była kampania Karola VIII, który w 1495 r. zdobył Neapol, a przy okazji on i jego dwór mogli zobaczyć na własne oczy ogrody zamku neapolitańskiego i przykłady takich ogrodów jak Villa Medici w Fiesole.
Sprowadzeni do Francji włoscy ogrodnicy przebudowali ogród w królewskiej rezydencji w Amboise przedłużając taras i otaczając go galeriami itp.
Na początku XVI wieku Henryk II pod wpływem kontaktów z włoskimi artystami (Leonardo) wybudował nowy ogród w zamku Blois.
Po 1528 r. Fraciszek I utworzył włoski ogród przy pałacu w Fountainbleau z fintannami, parterami i pierwszą we Francji sztuczną grotą.
Przy zamku w Chenonceau w drugiej połowie XVI w. powstały dwa ogrody włoskie - w 1551 ogród Diany de Poitiers, faworyty Henryka II, a w 1560 r. ogród Katarzyny Medycejskiej.

Ogród zaprojektowany i zbudowany w 1595 r. na zamku Saint-Germain-en-Laye dla Henryka IV przez Charlesa Molleta stanowi już fazę przejściową do nowej formy ogrodu francuskiego. Zamek był od XIII w. siedzibą królów francuskich do czasu jej przeniesienia przez Ludwika XIV do Wersalu.

Wilkołak

Krzywy Dom

Herkules i Kakus

Ok. 1560 r. powstawać zaczęły ogrody manierystyczne, odznaczające się wyszukaną, skomplikowaną kompozycją, natłokiem elementów, fantastycznością tematyki. Przykładem takiego ogrodu jest Sacro Bosco (Święty Las) urządzony przez Pier Francesco Orsiniego w miejscowości Bomarzo w Lacjum w latach 1552-1584. Trudno o takim założeniu wypowiadać się w kategoriach sztuki ogrodowej, ale odnotować je trzeba jako zjawisko historyczne. Jakimś wytłumaczeniem jest cel tworzenia podobnych ogrodów, które nie miały się podobać, ale miały zadziwiać...

Smok i lew

Słoń Hannibala

Renesans był okresem rozwoju botaniki jako samodzielnej nauki badającej świat roślin w sposób systematyczny, w odróżnieniu od średniowiecznego zielarstwa koncentrującego się ma ich medycznej przydatności. W 1543 r. założono pierwszy ogród botaniczny - Orto Botanico - przy uniwersytecie w Padwie, a dwa lata później podobny ogród powstał w Pisie. "Laboratoryjny" charakter ogrodów botanicznych sprzyjał stosowaniu przy ich urządzaniu prostych schematów geometrycznych.

< Orto Bitanico w Padwie, założony w 1543 r.