HISTORIA OGRODÓW - OGRODY BAROKOWE

DODAJ DO ULUBIONYCH

HOME . ARTYŚCI . EPOKI/STYLE . KANON . MONOGRAFIE . PIGUŁKI . SZKOŁY . MUZEA/GALERIE . KURSY/WARSZTATY . WYSTAWY . FILMY . MAPA . KONTAKT


	HISTORIA OGRODÓW
OGRODY: ALHAMBRA . ALKAZAR . ERMENONVILLE . JAPONIA . NIJO KYOTO . OGRODY BOBOLI . PETIT TRIANON . STOURHEAD . STOWE . VAUX-LE-VICOMTE . VILLA LANTE

CZĘŚĆ IV - OGRODY BAROKOWE

ALBANI . AMBLEVILLE . ASSY . BEAUREGARD . BELVEDERE . BOUGES . BRANICKI PALACE . BRETEUIL . CALLUNES . CASERTA . CHAMARANDE . CHAMPS . CHANTILLY . CHATSWORTH . CORDES . COURANCES . DORDOGNE . EYRIGNAC . LA GRANJA . HAMPTON COURT . LOSSE . MARLY . MARQUEYSSAC . NYMPHENBURG . ROCHE-JAGU . ROYAUMONT . SCEAUX . SANSSOUCI . SCHEONBRUNN . TRIANON PETIT . TUILERIES . VAUX-LE-VICOMTE . VÉZAC . WERSAL . WILANÓW . ZWINGER
SŁOWNIK

/w opracowaniu/

FRANCUSKI OGRÓD BAROKOWY

Powstanie w połowie XVII w. nowej formuły francuskiego ogrodu barokowego stanowi już odrębny etap historii ogrodów. Dzięki talentowi kilku pokoleń francuskich ogrodników wypracowano cały arsenał środków służących kształtowaniu bardzo bogatego programu ogrodu barokowego, ale istnieje jedna cecha, która odróżnia ogród barokowy od ogrodu renesansowego - jest nią oś biegnąca od wjazdu przez centralny budynek pałacowy w nieskończoność i otwierająca perspektywę ogrodu aż po horyzont. Dzięki temu nawet ogrody o realnie niewielkiej skali tworzą zupełnie odmienną od renesansowej atmosferę rozmachu. Ten rozmach jest drugą cechą typową dla ogrodu barokowego, stanowiącego wyraz oświeconego absolutyzmu.

Trudny do ogarnięcia program ogrodu wersalskiego wypełniał teoretyczne założenia, które po raz pierwszy sformułował Jacques Boyceau w wydanym w 1638 r. traktacie o ogrodach, a realizowali kolejni królewscy ogrodnicy - najpierw rodzina Molletów, a potem największy z nich, Andre Le Notre, syn ogrodnika Ludwika XIII, autor ogrodu Foqueta w Vaux-le-Vicomte. Ogrody Le Notre'a stały się wzorem dla projektantów aż do połowy XVIII w., gdy w Anglii powstały ogrody krajobrazowe. Wydany przez Joseph-Antoine Dezallier d'Argenville podręcznik teoretyczny o sztuce planowania ogrodów, zawierający przykładowe projekty rozwiązań całych ogrodów i wzornik ogrodowych parterów był wielokrotnie wznawiany i znalazł się w arystokratycznych bibliotekach całej Europy.

CECHY FRANCUSKIEGO OGRODU BAROKOWEGO

Formalny ogród francuski tworzony był według kilku podstawowych zasad:
- geometryczny plan wykorzystujący znajomość perspektywy i złudzenia optyczne,
- budynek stanowi centrum założenia i oddzielony jest od części parkowej ogrodu parterami, bosketami i gabinetami,
- centralna oś prostopadła do elewacji budynku przechodząca od wejścia aż po horyzont, sugerująca nieskończoność nawet w przypadku, gdy założenie zamknięte jest rzeźbiarskim akcentem,
- podwyższony taras główny umożliwiający ogarnięcie wzrokiem całego położonego niżej ogrodu
- strefowanie ogrodu - bogato zdobione partery haftowe przy budynku; prostsze partery z trawnikami otaczającymi zbiorniki wodne i fontanny; niskie boskiety "architektoniczne" tworzące alejki spacerowe, labirynty i gabinety; dzielona alejami, zewnętrzna strefa drzew często ujętych w strzyżone szpalery,
- rośliny formowane geometrycznie
- kanały, kaskady, fontanny i baseny służą efektom dekoracyjnym oraz tworzeniu złudzeń optycznych przez odbijanie i powiększanie drzew i budynków,
- bogate wyposażenie rzeźbiarskie o mitologicznej treści, akcentujące skrzyżowania osi i podkreślające perspektywę.

VAUX-LE-VICOMTE

Rycina przedstawiająca pierwszą wersję ogrodu Le Notre'a Herkules Farnezyjski posąg na osi ogrodu zamykający główną część założenia	Pierwszym wspaniałym założeniem barokowym był ogród zrealizowany od 1656 r. przez Andre Le Notre dla Nicolasa Fouqueta przy nowo wybudowanym pałacu w Vaux-le-Vicomte. Całe założenie ukształtowane wokół 1,5-kilometrowej osi sięgającej od pałacu do rzeźby Helkulesa Farnezyjskiego było doskonale zintegrowane z pałacem, partery z wiecznie zielonych rołin obrazmowano kolorowym żwirem, aleje udekorowano w rytmicznych odstępach posągami, fontannami, basenami i formowanymi krzewami. Nad całym założeniem dominuje wspaniały pałac, symbol potęgi jej właściciela, wówczas - po królu - najbogatszego człowieka Francji. Haftowe partery głównego tarasu
Widok całego osiowego założenia ogrodowego w Vaux-le-Vicomte
Partery ogrodu w Vaux-le-Vicomte. Na horyzoncie posąg Herkulesa zamykający założenie.
Panorama ogrodu fotografowana od strony posągu Herkulesa.

OGRÓD WERSALSKI

	Le Notre w latach 1662-1700 zrealizował na zamówienie Ludwika XIV największe dzieło w historii barokowego ogrodu francuskiego - ogród pałacu w Wersalu. Ten zadziwiający ogród jest apoteozą Ludwika XIV - Króla Słońce i został zaplanowany tak, aby słońce przez cały dzień towarzyszyło życiu władcy i jego dworu. Główna oś założenia obejmującego 15.000 hektarów biegnie ze wschodu na zachód, słońce wschodzi nad dziedzińcem honorowym, potem stopniowo oświetla dziedziniec marmurowy i królewskie komnaty, a zachodząc odbija się w wodzie kanału i lustrach salonu zwierciadlanego. Wzdłuż gigantycznej, sięgającej horyzontu osi rozmieszczone są fontanny, małe ogrody wypełnione posągami, wprowadzające ludzką skalę i kameralny nastrój. Centrum założenia stanowi ogromny basen z fontanną i posągiem Apolla, symbolem słońca i Króla-Słońce.
Plan osi głównej ogrodu wersalskiego z pałacem i wielkim kanałem
Fotografia satelitarna całego założenia ogrodowego w Wersalu - w czasach Ludwika XIV główna oś biegła "w nieskończoność"
Ogród Wersalski - Pałac Wersalski od fontanny Apollina
Ogród Wersalski - Wielki Kanał na osi głównej ogrodu
Ogród Wersalski - złota fontanna Apollina
Ogród Wersalski - partery kwiatowe
Ogród Wersalski - Oranżeria
Ogród Wersalski - Grota Apollina

OGRODY TUILERIES, 1670

1615 r. Ludwik XIII, ogród w miejscu wielkiego basenu zaprojektowanego później przez Le Notre'a	Paryski ogród Tuileries jest ciekawym przykładem francuskiego ogrodu barokowego ze względu na jego usytuowanie w centrum wielkiego miasta. Powstał jeszcze w XVI w. jako typowa "kalka" renesansowego ogrodu włoskiego, a w XVII w. został przeprojektowany przez Le Notre'a jako biegnący wzdłuż brzegów Sekwany wielki ogród francuski otwierający perspektywę głównej osi na Pola Elizejskie, ktore wówczas były rzeczywiście "polami". W 1871 roku komunardzi spalili wybudowany jeszcze przez Katarzynę Medycejską pałac, a po jego rozebraniu oś ogrodu otworzyła się wzdłuż Wielkiej Galerii aż do Luwru, dzięki czemu nawet obecnie ogród ma wielki, przestrzenny "oddech" właściwy barokowym ogrodom francuskim.
Projekt Le Nore'a 1666-1672	XVII w. projekt Le Notre'a - widok w kierunku Pól Elizejskich Koniec XVII w. widok na pałac od wielkiego basenu.
Współczesny widok ogrodów Tuileries - po lewej stronie dziedziniec Luwru z przeszkloną piramidą, po prawej wielki basen
Jakkolwiek Wersal jest powierzchniowo największym francuskim ogrodem barokowym, to czytelna nawet we współczesnej tkance urbanistycznej Paryża oś ogrodów Tulieries jest znacznie dłuższa i sięga od Luwru przez Plac Zgody, Pola Elizejskie aż za Sekwanę, do nowej dzielnicy La Defense (łącząc się Aleją Focha i przez ogród Porte Maillot z Laskiem Bulońskim)
Widok ogrodów od wielkiego basenu w kierunku Luwru

REGGIA DI CASERTA, 1770/1780

Pałac Królewski we włoskiej Caserta (Reggia di Caserta) wybudowany został w drugiej połowie XVIII w. dla burbońskiego króla Neapolu, jego wzorem był niewątpliwie Wersal, ale przez wielu uwaany jest za najpiękniejszy, a zapewne najbardziej monumentalny ogród barokowy na świecie. Charakter tego w gruncie rzeczy niewielkiego (120 ha) ogrodu określa zespół trzech basenów zakończonych wielką, zamykającą główną oś ogrodu wodną kaskadą na zbodzu wzgórza. Wspinające się na wzniesienie baseny mają bogatą oprawę rzeźbiarską otaczającą pięć wielkich fontann. Zgodnie z duchem czasu osiowe założenie barokowe uzupełnione zostało o ogród angielski w stylu uprawianym przez Capability Browna.
Główna oś Reggia di Caserta	Kaskada z grupą rzeźbiarską forntanny Diany i Akteona Fontanna Eola Flankowana boskietami aleja głównego tarasu przez pałacem Ogród angielski
Pierwszy kanał z kaskadą delfinów, powiżej kolejne baseny i ogromna kaskada na zboczu wzgórza
Widok od kaskady na pałac królewski