DODAJ DO ULUBIONYCH

HOME . ARTYŚCI . EPOKI/STYLE . KANON . MONOGRAFIE . PIGUŁKI . SZKOŁY . MUZEA/GALERIE . KURSY/WARSZTATY . WYSTAWY . FILMY . MAPA . KONTAKT

PORZĄDKI ARCHITEKTONICZNE

A B C D E F G H I J K L Ł M N O P Q R S T U V W X Y Z Ż

	abakus najwyższa część głowicy w kształcie czworobocznej płyty. W porządku doryckim z echinusem tworzy właściwą głowicę
	absyda (apsyda) otwarta do wnętrza dobudówka o planie półkolistym lub wielobocznym, kończąca prezbiterium, nawę, kaplicę lub dodana do ramienia transeptu
	aedicula miniaturowa kapliczka lub świątyńka o charakterze wotywnym albo motyw dekoracyjny w tym kształcie umieszczany w tympanonie, portalu lub jako sterczyna w attyce, nisza w ścianie budynku mieszkalnego przeznaczona na posąg boga lub przodka.
	akant rodzaj bylin lub krzewów należących do rodziny akantowatych, motyw dekoracyjny w postaci stylizowanego liścia tej rośliny
	akroterion (naszczytnik) terakotowa lub marmurowa dekoracja, która wieńczyła szczyt i boczne narożniki dachu (frontonu) w klasycznych budowlach greckich i rzymskich. Mógł mieć formę palmety, woluty, liści akantu, figury lub grup figur.
	akwarela farba wodna o spoiwie rozpuszczalnym w wodzie, przeważnie z gumy arabskiej, często z dodatkiem miodu, cukru lub gliceryny; technika malarska, posługująca się farbami akwarelowymi kładzionymi najczęściej na papierze, pergaminie, także na kości słoniowej (miniatury), jedwabiu w tradycyjnym malarstwie Dalekiego
	aleja droga kołowa lub piesza, wysadzana obustronnie drzewami, rosnącymi luźno lub zwarcie w dwóch lub kilku rzędach; aleje mogą być: otwarte i kryte, zamknięte od góry konarami drzew, często rozpiętymi na specjalnych rusztowaniach.
	alkierz izba narożna, kwadratowa lub prostokątna, wydzielona w bryle budynku lub dobudowana do niego, wystająca przed lico, przykryta osobnym dachem.
	alkowa wydzielona część izby, pokoju, najczęściej w formie wnęki bez okien, przeznaczona na sypialnię (w miejscu tym stawiano łóżko); alkowa spotykana była w starożytnym Rzymie, w domach arabskich, z Hiszpanii dotarła do Francji w drugiej połowie XVII w, w budowanych pałacach, w pozostałych krajach Europy rozpowszechniła się w XVIII w.
	alla prima technika malowania, odnosząca się głównie do malarstwa olejnego, polegająca na kładzeniu farb bezpośrednio na zaprawie, bez przygotowywania podmalówki i rysunku; technikę alla prima stosowano od XVIII wieku, popularna była w impresjonizmie. Zalicza się ją do tzw. technik mokro w mokrym
	al secco technika malarska polegająca na pokrywaniu suchego tynku (w przeciwieństwie do fresku) farbami zmieszanymi z wodą. Nazwa pochodzi z języka włoskiego, w którym oznacza właśnie "na sucho". Technikę tę stosowano już w starożytności. Jako spoiwa używa się mleka wapiennego, także kazeiny (malarstwo kazeinowe), kleju, oleju, tempery, wosku i żywic, stosując farby kazeinowe bądź nowoczesne farby silikatowe
	ambit (ambulatorium) w architekturze kościelnej powstaje z przedłużenia naw bocznych i poprowadzenia ich wokół prezbiterium. Pojawiło się w średniowieczu. Najczęściej występuje w kościołach związanych z pielgrzymkami
	ambona kazalnica - w budownictwie sakralnym miejsce służące kapłanom do czytania tekstów liturgicznych, głoszenia kazań. Przybierała różne formy architektoniczne: od trybuny wspartej na kolumnach (V-VI wiek) do zawieszonej na ścianie lub filarze.
	amfilada szereg pomieszczeń (pokoi, sal) połączonych ze sobą drzwiami umieszczonymi w jednej linii; takie ustawienie wewnątrz budynku, przy otwartych drzwiach, stwarza perspektywę widokową. Efektowne rozwiązanie stosowane w okresie renesansu, baroku, klasycyzmu w kształtowaniu wnętrz pałacowych oraz dworów w Polsce
	antefiks element dekoracyjny, charakterystyczny dla architektury etruskiej i rzymskiej, w postaci płytki, najczęściej z terakoty, ozdobiony płaskorzeźbą, w kształcie palmety, głowy ludzkiej lub zwierzęcej itp. Płytkę ustawiano na gzymsie, wzdłuż okapu, w celu zasłonięcia widoku na pokrycie dachu.
	antependium bogato zdobione zakrycie lub zasłona mensy ołtarza chrześcijańskiego
	anthemion wywodzący się z Bliskiego Wschodu pasowy ornament składający się z zestawionych naprzemiennie motywów palmety i lotosu lub dwóch typów palmety (formy otwartej i zamkniętej). Występuje powszechnie w greckiej i rzymskiej dekoracji architektonicznej i malarstwie wazowym. Przejęty przez sztukę nowożytną, szczególnie popularny w klasycyzmie
	anulus pierścień kamienny lub kilka pierścieni, zdobiących górną część trzonu kolumny, znajdował się pod echinusem kapitelu. Stosowany w porządku doryckim i innych od niego pochodzących.
	apsydiola mała apsyda przystawiona do apsydy gł. albo do obejścia.
	arabeska wywodzący się ze starożytnej sztuki hellenistyczno-rzymskiej ornament roślinny, w formie stylizowanej wici roślinnej, której często towarzyszą dodatkowe elementy (np. elementy uzbrojenia, owoce, postacie ludzkie).
	architraw (epistyl, nadsłupie) - główny (najniższy) poziomy człon belkowania antycznego, który podtrzymywał belki stropu. Spoczywał on bezpośrednio na kolumnach. W porządku doryckim miał formę prostej gładkiej belki, w pozostałych (zobacz: porządki architektoniczne) jego płaszczyzna dzieliła się na trzy fasciae, z których najwyższa była najbardziej wysunięta.
	archiwolta zdobione ornamentami, profilowane lico łuku, arkady zamykającej portal, najczęściej bogato zdobione.
	arkada łuk wsparty na filarach lub kolumnach
	arkadkowy fryz arkatura, fryz złożony z arkadek, typowy gł. dla architektury przedrom. i rom., umieszczany zazwyczaj pod okapem na zewn. ścianach budowli, rzadziej w podziałach elewacji frontowych i w szczytach, wyjątkowo we wnętrzach.
	assemblage termin użyty po raz pierwszy przez J. Dubuffeta w 1950 na określenie dzieł powstałych ze złożenia fragmentów trójwymiarowych przedmiotów. Jako sposób działania artyst. wywodzi się z collage'u. Określenie spopularyzowane i szeroko stosowane od czasu wystawy "The Art of Assemblage" zorganizowanej w 1961 w Nowym Jorku. Odmianą a. są m.in. combine paintings R. Rauschenberga. W Polsce twórcą a. był m.in. T. Kantor. (franc. assemblage 'gromadzenie')
	astragal ornament ciągły w formie półwypukłego rzędu pałeczek ułożonych na przemian z perełkami lub krążkami; również profil, często dekorowany, oddzielający w kolumnie trzon od głowicy; występuje od starożytności w architekturze, rzeźbie i wyrobach rzemiosła artystycznego.
	atlant postać męska podtrzymująca belki stropu, okapu, balkonu itp.
	atrium l) w domach staroitalskich pomieszczenie przed gł. izbą mieszkalną, w którym palono ognisko; w staroż. domu rzymskim centr. reprezentacyjne pomieszczenie, w którym koncentrowało się życie rodzinne; prostokątne, oświetlane przez otwór w dachu (compluvium), pod którym znajdował się basen na wodę deszczową (impluwium); w zależności od sposobu rozwiązania konstrukcji dachu, podpór i compluvium rozróżnia się kilka typów a.; 2) w architekturze wczesnochrześc. dziedziniec otoczony ze wszystkich stron kolumnadą, poprzedzający właściwy kościół, pełnił rolę narteksu; pośrodku a. znajdował się zbiornik wody do ablucji.
	attyka ściana nad gzymsem koronującym budynek, zasłania dach i może mieć wygląd niskiej kondygnacji, wyróżniamy też tzw. attykę polską, składająca się z rozczłonkowanej wnękami ścianki (fryz) oraz dekoracyjnego zwieńczenia (grzebień) z ozdobnego blankowania, wolut, obelisków lub posągów

UP