Sztuka starożytna ma dwie zasadnicze cechy określające ją "od dołu" i "od góry" - jest to sztuka tworzona przez dobrze zorganizowane społeczeństwa, mające zhierarchizowaną strukturę władzy oraz wyraźnie określony system religijny (co odróżnia ją od sztuki prehistorycznej) i jest to sztuka przedchrześcijańska, co odróżnia ją od sztuki średniowiecznej.
W historii sztuki starożytnej jest tajemnicza luka - tzw. wieki ciemne (ok. 1200 - 900 r. pne), w okresie których niemal wszystkie ówczesne kultury przeżyły wyraźny regres, by zniknąć w ogóle, albo po długiej przerwie odrodzić się już w znacznie zmienionej postaci. Przyczyn tego regresu upatruje się w niszczących najazdach tzw. ludów morskich (o ile takie w ogóle istniały), których symbolem jest zburzenie Troi (VII) ok. 1200 r. pne.; możliwe, że ma on również związek z przełomem epok brązu i żelaza.
Zmiany, jakie nastąpiły po wiekach ciemnych są tak zasadnicze, że sensowne jest podzielenie całej sztuki starożytnej na dwa okresy - sztukę pierwszych cywilizacji i właściwą sztukę starożytną.
W tym dziale przedstawione są dzieła sztuki pierwszych wysokich cywilizacji europejskich.
Cywilizacja i jej sztuka pojawiły się niemal równocześnie w epoce brązu (tj. ok. 3000 r. pne), w czterech niezależnych rejonach:
w dolinie Nilu czyli EGIPCIE, gdzie powstało państwo faraonów,
w basenie MORZA EGEJSKIEGO, gdzie powstały kultury cykladzka, helladzka i kreteńska
w ANATOLII (na terenie dzisiejszej Turcji), gdzie powstało się państwo Hetytów, i
w MEZOPOTAMII czyli w rejonie międzyrzecza Eufratu i Tygrysu, gdzie rozkwitały i upadały kultury Sumerów, Asyryjczyków, Akkadyjczyków, Babilończyków i w końcu Persów.
Sztuka pierwszych cywilizacji rozwijała się w okresie dwóch tysięcy lat i w tym czasie kultura Hetytów zniknęła z powierzchni ziemi, resztki kultur egejskich zlały się z kulturami najeźdźców w kulturę starożytnej Grecji, ale kultury Egiptu i kolejne kultury Mezopotamii, przeżywjąc oczywiście różne przemiany zachowały swoje charakterystyczne cechy aż do końca starożytności. |
