|
Historia architektury rozumiana jako logiczne następstwo kolejnych etapów rozwoju architektury to jedno, a historia architektury rozumiana jako zapis etapów tego rozwoju to rzecz zupełnie inna, a to dlatego, że architekturę tworzą architekci, a historię architektury piszą krytycy architektury i sztuki. Architektura rozwija się w ten sposób, że najpierw powstaje koncepcja, a potem architekci, mniej lub bardziej świadomie znajdują odpowiednie środki wyrazu i tworzą nowe dzieła. Historia architektury powstaje w odwrotniej kolejności - najpierw są dzieła, dopiero potem krytycy odnajdują w nich jakiś wspólny mianownik, rozpoznają źródła inspiracji, tworzą teorie i klasyfikacje.
Architektura to fakty, historia architektury to zawsze interpretacja faktów.
Z wielu względów tak się stało, że historia architektury XX wieku jest historią klasycznego (funkcjonalistycznego) modernizmu i jego antytezy - postmodernizmu, obok których rozwijały się własnym rytmem inne kierunki. Kierunki te w okresie ich krótkiego rozkwitu mogły nawet dominować, ale z biegiem czasu zostały zepchnięte na margines, ponieważ na kilka dziesięcioleci rozwój architektury określiło specyficznie ukształtowane myślenie modernistyczno-funkcjonalistyczne.
Modernistyczny funkcjonalizm podniesiono niemal do rangi religiinej doktryny, i to kosztem deprecjonowania kierunków alternatywnych. Symbolem tego trendu był "Ornament i zbrodnia" Adolfa Loosa. Siła praktycznego oddziaływania modernizmu wzrosła gigantycznie w wyniku "historycznego przypadku", jakim była wojna światowa, która spowodowała emigrację klasyków modernizmu do Stanów Zjednoczonych, a powojenna architektura amerykańska odgrywała taką rolę, jaką odegrał w sztukach czystych ekspresjonizm abstrakcjonistyczny Jacksona Pollocka - stała się drogowskazem.
Modernistyczna koncepcja urbanistyczna (Karta Ateńska) poniosła fiasko, a formalny język geometrycznego abstrakcjonizmu okazał się dla architektury przemysłowej zbyt wyrafinowany - ogłoszono więc upadek modernizmu, ale wyjścia z programowego impasu nie próbowano znaleźć wracając wprost do punktu wyjścia, ale można było zrobić to nie-wprost. Postmodernistyczne przeprosiny z ornamentem odbyły się w groteskowej scenografii Las Vegas - miasta-kasyna zbudowanego przez gangsterów. Adolf Loos śmieje się zza grobu z "dekorowanej budy" Roberta Venturiego, a Frank Gehry śmieje się z nich obydwóch i z architektury. Nie smieją się tylko historycy architektury, bo - trodno przyznać, ale - i Loos i Venturi i Gehry mają rację.
Nasza historia architektury XX wieku podzielona jest na trzy części:
HISTORIĘ ARCHITEKTURY NOWOCZESNEJ
obejmującą okres od pierwszej do drugiej szkoły chicagowskiej, czyli historię klasycznego i późnego modernizmu,
oraz kierunków marginalnych, rozwijających się równolegle z modernizmem
HISTORIĘ ARCHITEKTURY POSTMODERNISTYCZNEJ
w których kończyła się epoka "poważnego" modernizmu i wykiełkował wodewilowy postmodernizm
HISTORIĘ POSTMODERNIZMU "ALTERNATYWNEGO"
obejmującą zjawiska w architekturze, które wyrastały z postmodernistycznej negacji modernizmu:
HIGH-TECH, DEKONSTRUKTYWIZM, oraz KRYTYCZNY REGIONALIZM |
