Regionalizm krytyczny nie jest potocznie rozumianym regionalizmem odwołującym się do miejscowej tradycji architektonicznej, nie wywodzi się z archetypicznych sentymentów ani z bezpośredniego sprzeciwu wobec modernizmu.
Jego filozoficzne korzenie tkwią w huserrlowskiej fenomenologii rozwiniętej przez francuskiego teoretyka Paula Ricour, a teoretyczne podstawy formułowano w pracach norweskiego architekta Christiana Norberg-Schulza „Intentions in Architecture” (1963) i „Genius Loci: Towards a Phenomenology of Architecture” (1980), eseju Kenneha Framptona „Ku krytycznemu regionalizmowi" (1983) i książce Thomasa Thiis-Evensena „Archetypes in Architecture” (1987).
Głównym problemem regionalizmu krytycznego jest poszukiwanie odpowiedzi na pytanie Paula Ricour: „Jak być nowoczesnym i kontynuować tradycję, jak ożywić uśpioną starą cywilizację będąc częścią cywilizacji uniwersalnej.”
Frampton w swoim eseju twierdzi, że należy „krytycznie adoptować” modernizm posiadający niezaprzeczalne wartości uniwersalne, uwzględniając geograficzny kontekst budynku, przy czym nie chodzi mu o bezpośrednie nawiązywanie do „folkloru”, ale o klimat, światło, topografię i „miejscowe formy tektoniczne”, przez co należy rozumieć historycznie i geograficznie uwarunkowane sposoby kształtowania zabudowy.
Jeśli pamięta się o tym, że postmodernistyczna dyskusja z modernizmem jest dyskusją z abstrakcjonistycznym funkcjonalizmem, czyli tzw. stylem międzynarodowym (a modernizm miał przecież wiele odmian), to z tekstu Framptona wynika, że modernizm jest zjawiskiem dwuwarstwowym, składającym się z pewnej akceptowalnej filozofii postępu (obejmującej kwestie społeczne, miejsce architektury we współczesnym świecie, ale i kwestie technologiczne, jak uprzemysłowienie i standaryzacja), oraz pewnej maniery formalnej, która stosowana mechanicznie pozbawia architekturę indywidualności.
Ślad fenomenologii w krytycznym regionalizmie odczytać można w postawie, zgodnie z którą modernizm w jakiejkolwiek postaci krytykuje się (a więc analizuje i ocenia, a nie z góry potępia w czambuł) bez uprzedzeń, widząc go takim jakim on jest, a nie przez pryzmat win, za które być może nie ponosi on odpowiedzialności.
W tym ujęciu krytyczny regionalizm należałoby potraktować jako „modernizm reformowany” i zapewne dlatego w tym nurcie najwięcej do powiedzenia mają architekci wywodzący się z krajów oddalonych od uniwersalistycznego zgiełku wielkich metropolii, w których – co chyba najważniejsze – nie zapomniano jeszcze całkowicie o tym, że stanowią odrębny region.
Bez regionów nie ma krytycznego regionalizmu – to złośliwa uwaga dla zwolenników globalizmu.